Zet je emotie om in een eigen weergave
Igor Kusmirak woont aan de dijk in Durgerdam in een 300 jaar oud pand, dat kraakt en een beetje beweegt, net als de boot waarmee hij heeft gevaren en eerder op heeft gewoond.
Het theatrale is zijn drijfveer; in de jaren 70 is hij begonnen als decorschilder bij een historisch decorbedrijf. Sommige van zijn decorstukken worden tot op de dag van vandaag nog gebruikt. Vanaf 1986 is hij docent op de Gooise Academie. Daarnaast gaf hij les in eigen atelier. Tegenwoordig werkt hij in een inspirerend kunstatelier in Amsterdam Noord.
Hoe zag de Gooise Academie er rond 1980 uit?
"Nou, van oudsher kwamen kunstenaars samen in "het kroegje van Jan Hamdorff", onder het gelijknamige hotel.
Sinds jaar en dag werden daar op zolder tekenlessen gegeven.
Daar was zoveel belangstelling voor dat de Gooise Academie werd opgericht. Na de afbraak van het hotel verhuisde de academie naar de huidige plek, achter de Brink. Daar ben ik les gaan geven.
Ben Horstman, de inspirator destijds, had mij gevonden op een cursus op een boerderij, en was enthousiast.
Vanaf 1974 gaf ik al les op de Werkschuit in Amsterdam, mijn thuisbasis, waar ik als jongetje van vijf al rondliep en mocht schilderen."
"Op een gegeven moment kreeg ik het voltallige bestuur van de GA op bezoek om te kijken hoe ik lesgaf en of dat zou kunnen passen bij het karakter van de academie. Er werd toentertijd veel gewerkt met het schilderen van landschappen en stillevens.
Ze vonden mijn manier van werken gelukkig erg leuk, en zo begon ik hier. Door de week, en ook in weekenden. Ik heb vaak met modellen gewerkt en veel met theateropstellingen, passend bij mijn kunstopvatting; ook in de schilderkunst zoek ik naar de 3e dimensie.
Natuurlijk gaf en geef ik les in de techniek van het tekenen en schilderen, maar altijd met de onderstroom van creativiteit. Dat is de basis van wie ik ben: richt je op je creativiteit, niet op resultaat. Daar moet je t mee doen. De techniek gebruik ik op de achtergrond."
Voor een beginner is dat wel pittig?
"Ja zeker. Als je begint wil je resultaat zien. Je hebt iets voor ogen wat je wil schilderen. Daar werk je op".
Hoe buig je dat dan om?
Nou ik deed dat door vertrouwd te beginnen met het maken van bijvoorbeeld een landschap. Vervolgens stelde ik voor om dat te gaan verbouwen in de trant van: ga daar eens mee om zoals je t onderwerp zelf zou willen, zodat er andere vormen en kleuren ontstaan. Dan wordt het vanzelf een soort collage. Zo krijg je lol in het proces.
Neem bijvoorbeeld modeltekenen: welke emotie heb je bij het model dat voor je staat? Beeld dat eens uit.
Hoe ziet dat eruit, je emotie uitbeelden; verlegenheid bijvoorbeeld, of onmacht?
Dan probeer je dat te vertalen in de manier waarop je schildert; door de kleur die je kiest of de losheid van de vormen. Je schildert vanuit vlakken en vlekken.
Ik zou zeggen; maak de waarneming driedimensionaal bijvoorbeeld door licht te gebruiken. Of, bij een portret: zaag het uit, haal het uit elkaar of knip het doormidden, en zet de twee vlakken naast of achter elkaar."
De gedachte aan Picasso dringt zich op Is er veel belangstelling voor deze manier van werken?
"Zeker. Een docent zoals ik trekt publiek aan dat past bij de manier waarop hij werkt Dat duurt even, maar op een moment zoemt het rond.
Om mensen enthousiast te maken heb je daarnaast als docent didactische vorming nodig, je moet een lesplan hebben.
Mijn werkwijze lijkt op die van Hans van Maanen; je hebt iets in je hoofd, een plan, maar t is in de uitvoering nooit afgebakend."
Hij moet zelf een beetje lachen om de vergelijking met van Maanen.
"Pas als je als docent je vak beheerst kan je loslaten, en kan je mensen begeleiden in een creatief proces. Ik laat zien hoe je kan kiezen voor onveiligheid om je creativiteit los te maken; orde ontstaat vanuit chaos.
Daar is wel durf voor nodig.
Zo heeft eens iemand uit de cursistengroep zich bereid verklaard om als model te fungeren; dan kan je meevoelen hoe het is om daar te staan, en dat gevoel in je werk ruimte geven."
Hoe zie je de GA in 2026?
"Het is een club geworden met meer diversiteit, met meer jonge docenten, die van alles uitproberen. Mooi om te zien. Er was een tijd dat docenten, mijns inziens, soms vast zaten in patronen; dat zie je nu veel minder."
Heb je ervaring met het houden van exposities?
"Jazeker. Ik heb onlangs met veel plezier een expositie gehouden en doe dat in het voorjaar weer.
Vroeger waren er tentoonstellingen met kerst. Op de GA. Dan werd het hele gebouw omgebouwd en kon je als docent aan anderen vertellen hoe je werkt.
We hebben ook eens met zn allen in het Singer geëxposeerd Dat was een leuke ervaring."
Tenslotte: hoe zorg je ervoor dat je kunstwerken aan de man worden gebracht en zich niet deels opstapelen in je atelier?
Tsja. Dat is een moeilijke vraag.
Soms verkoop je, maar soms moet je jezelf opblazen tot iets wat je misschien niet bent geworden maar wel zou willen zijn.
Interview van Agnes Bruintjes met Igor Kusmirak januari 2026